17% uczniów piszących egzamin ósmoklasisty w 2026 roku posiadało opinię o dysleksji. Odsetek ten silnie zależy od płci: wśród dziewcząt wynosi 12,5%, wśród chłopców 21%. Uczniowie z dysleksją mogą m.in. popełnić więcej błędów ortograficznych (otrzymując tyle samo punktów) oraz pisać egzamin dłużej. Zobaczmy, jakie wyniki osiągają na egzaminie z języka polskiego w porównaniu do osób bez opinii.
Jeśli dokonamy najprostszego podsumowania i policzymy średni wynik egzaminu z języka polskiego, okaże się, że uczniowie z opinią otrzymali o 1 punkt procentowy niższy wynik. Jest to jednak mylące, gdyż jak podano wyżej, chłopców z dysleksją jest więcej, a otrzymali średnio niższe wyniki egzaminu. Oprócz tego udział dyslektyków zależy od lokalizacji. Poniżej w kolumnie “Dysleksja K” podano procent uczniów z dysleksją wśród dziewcząt, w kolumnie “Dysleksja M” wśród chłopców.
W większych miastach uczniów z opinią jest więcej. Innymi słowy, informacja o dysleksji jest częściowo informacją o tym, że dany uczeń pochodzi z większego miasta. A ponieważ tacy uczniowie znacznie lepiej napisali egzamin ósmoklasisty, to lokalizacja jest kolejną zmienną, która należy uwzględnić w analizie.
Poniżej różnice w wynikach między uczniami z opinią i bez. Od średniego wyniku dla uczniów z dysleksją odejmuję średni wynik dla pozostałych, czyli ujemna wartość oznacza, że dyslektycy otrzymali niższy wynik.
Wśród chłopców z większych miast różnica jest dodatnia: uczniowie z dysleksją otrzymali średnio 0,9 p.p. więcej. Natomiast różnice są niewielkie i mogą wydawać się nieinteresujące – dopóki nie spojrzymy osobno na każde zadanie. Ponieważ można było otrzymać różną liczbę punktów, znormalizowałem je do 100% (czyli 100% oznacza, że uczeń osiągnął maksymalną liczbę punktów przewidzianą za dane zadanie). W zadaniach 17 i 18 (ogłoszenie i wypracowanie) oceniano różne aspekty wypowiedzi zgodnie z poniższą tabelą. W ostatniej kolumnie maksymalna liczba punktów, jakie można było otrzymać, wyrażona w oryginalnej skali (jeden punkt to 2,2 punkty procentowe).
Na poniższym wykresie średni odsetek maksymalnej liczby punktów, jaki otrzymali uczniowie z dysleksją i bez.
Uczniowie z dysleksją otrzymują średnio podobną liczbę punktów w prawie każdym zadaniu poza… ortografią. Za aspekt “18O” można było otrzymać 2 punkty w oryginalnej skali i uczniowie z opinią otrzymali średnio 1,4, a bez opinii 0,4. To daje tym pierwszym 2 p.p. więcej w końcowym wyniku.
Odnotujmy, że powyższy wykres najlepiej byłoby zrobić osobno dla różnych lokalizacji i płci, natomiast dla każdej kategorii to zjawisko wygląda bardzo podobnie. Kontrolując płeć i lokalizację w modelu regresji z interakcjami, średni efekt dysleksji to 2,13 p.p. więcej dzięki ortografii. Co więcej, maksymalną liczbę punktów za ortografię otrzymało 13% uczniów bez opinii i 60% z opinią.
Wynika z tego, że albo ułatwienie, które otrzymują tacy uczniowie, jest zbyt mocne, albo część z nich wcale nie ma dysleksji. Istnieje też możliwość, że opinię ma zbyt mało uczniów, tzn. w grupie osób bez opinii są nierozpoznani dyslektycy, którzy zaniżają wynik z ortografii. Oczywiście wszystkie powody mogą istnieć jednocześnie, natomiast z uwagi na bardzo duży odsetek osób z opinią (17%), najważniejszy wydaje się powód drugi, czyli duża część uczniów z opinią wcale nie ma dysleksji. Bo dodajmy, że odsetek dyslektyków w populacji dzieci szacuje się na 7%.
Dlaczego zatem, jak wynikało ze wstępnych analiz, ostatecznie dyslektycy wcale nie otrzymują więcej punktów z egzaminu? (poza chłopcami z większych miast). Gdyż dostają średnio mniej punktów za pozostałe zadania. Najprawdopodobniej wynika to z tego, że o opinie starają się rodzice dzieci średnio słabszych. Potwierdzają to też wyniki z matematyki i angielskiego, w których dyslektycy otrzymują średnio niższe wyniki: 3 p.p. z matematyki i 6 p.p. z języka angielskiego.
Egzamin ósmoklasisty 2024
Na koniec pokażę jeszcze podobne wyniki, ale dla 2024 roku, w którym osób z opinią było jeszcze więcej, bo aż 20% (15% wśród dziewcząt i 24% wśród chłopców). Zacznę od pokazania, jak dużo uczniów miało opinię o dysleksji w zależności od płci i lokalizacji. Obszary wiejskie podzieliłem na cztery kategorie, bazując na DOW (Delimitacja obszarów wiejskich), w którym wyróżnia się, czy gmina jest blisko dużego miasta lub gęsto zaludniona. Poniżej wyjaśnienie, co oznaczają stosowane przeze mnie skróty “Wieś A-D”.
Dla danych z 2026 nie mogłem zrobić tak szczegółowego podziału, gdyż nie podano w nich kodu RSPO szkoły. Na poniższym wykresie procent uczniów z opinią w zależności od lokalizacji i płci.
W największych miastach co trzeci chłopiec ma opinię. W Gdańsku 47%.
Jeśli chodzi o wyniki, różnica w zadaniu z ortografii była prawie taka sama, jak w 2026 roku. Natomiast średnie różnice w pozostałych zadaniach są bliskie zeru, przez co ostatecznie uczniowie z dysleksją otrzymali więcej punktów:
Wynika z tego, że liczba uczniów z opinią, którzy wcale nie mieli dysleksji, była w 2024 roku jeszcze większa niż w 2026.
